Beschrijving monument.

Door Hedi Bogaers (juli 2005)

Na mij verdiept te hebben in het slavernijverleden en de doelen waar de Stichting  Monument Middelburg en het NiNsee (Nationaal instituut Nederlands Slavernijverleden en Erfenis) voor staan heb ik mijn ideeŽn in de ontwerpfase gericht op een beeld dat binnen een beladen setting ruimte biedt voor troost en bezinning.
Ik heb een aantal schetsen gemaakt waarin alle aandacht is gericht op de twee groepen waar het in deze geschiedenis vooral om draait. Blank en Zwart.
Vanuit de gedachte: 'Blijf niet achteruit kijken, blijf geen slaaf', heb ik met mijn monument getracht om binnen de gemeenschap een punt te markeren in de geschiedenis. Een punt waar je naar toe wilt. 'Integratie in optima forma.'
'Integratie', dat staat voor: Het maken, groeien of opnemen in een groter geheel, vooral in een geheel dat daarmee sociaal, economisch of politiek krachtiger wordt.

De locatie: de Balans Middelburg
In het streven naar volledige integratie en acceptatie van de groepen zwart en blank stelde ik mij de vraag in hoeverre het mogelijk zou zijn om, in samenhang met de opdracht-omschrijving en de gekozen locatie, een evenwichtig beeld te creŽren.
Een beeld waarin oog is voor breuklijnen Ťn raakvlakken. Oog ook voor het gedeelde verleden. En tevens een beeld met een visie voor een toekomst waarin zwart en blank met behoud van de eigen identiteit 'als gelijken' zijn. Een beeld waarin niet alleen ruimte is voor het tonen van de uiterlijke kenmerkende verschillen maar vooral ook oog is voor het gemeenschappelijke. Het zelfde warme rode hart en hetzelfde levende rode bloed.

Het beeld is door de stijgende lijnen en vormen, vanuit vierkante horizontale grondplaten, als symbool voor verleden, heden en toekomst, vooral positief en toekomstgericht.
De onderste grondplaat draagt de woorden: Van de voorouders - aan de kinderen - de gemeenschap - de toekomst.

De kern van de zaak
Binnen een cirkel van tien meter is in mijn ontwerp ruimte gecreŽerd voor bezinning rondom slavernij.
De kern van het ontwerp omvat vier opgerichte zuilen.
De zuilen zijn van gelijke grootte. Staan voor opgerichte zwarte en blanke mannen en vrouwen.
Afhankelijk van de plaats waar de toeschouwer staat, veranderen de zuilen van kleur.
Steeds wisselend, links of rechts, een zwarte of blanke zuil.
De vormen worden bijeengehouden door een rode ader die dwars door het beeld en naar de kern ofwel het hart toe loopt.
De zuilen stralen geen onderdrukking uit. Er is geen afstand tussen de zuilen onderling. Wel een verbindend element. De zuilen zijn van binnenuit aan en met elkaar verbonden over een zo groot mogelijk raakvlak. Door het ontbreken van een omringende band zijn de zuilen in principe vrij om te gaan en te staan waar ze willen.

Bij de bepaling van de afmeting van de zuilen is rekening gehouden met de menselijke maat. De toeschouwer kan zich erin herkennen.
Door de aderen iets boven de oppervlakte uit te laten komen en licht afgerond te slijpen is de ader niet alleen visueel maar ook tastbaar waarneembaar. Zoals een ader die vlak onder de huid zit.

De setting
Om het beeld in de juiste setting te plaatsen en hiermee het verleden te erkennen, leek het mij zinvol dit te verbeelden aan de hand van twee opengebroken cirkels. Eťn zwarte cirkel en ťťn blanke cirkel.
Het openbreken als taal- en beeldvorm blijft mij boeien. Hoe ziet het eruit wanneer iets daadwerkelijk opengebroken wordt? En: Wat doe je met de brokstukken?
De cirkel vertelt het verhaal van een beweging die geen einde lijkt te hebben.
Juist wanneer zaken erom vragen opengebroken te worden ligt het voor de hand om voor die vorm te kiezen.
In mijn ontwerp heb ik de cirkels opengebroken en die vervolgens omgekeerd. Dit resulteerde in een nieuwe vorm.
De haaks op elkaar staande en naar buiten gerichte breuklijnen van de vier halve cirkels vormen samen het nieuwe, ongepolijste, kader van een denkbeeldig vierkant.
Het zuivere vierkant staat als vorm voor het hemelse antwoord (het nieuwe Jeruzalem) haaks op de eindeloze cirkelgang van de aardse beslommeringen.
Het ruwe, onbehouwen en denkbeeldige, vierkant van de opengebroken cirkels binnen het monument vindt zijn weg naar het beeld in het centrum. Daar is het gepolijst en de grondvorm van het beeld.
De doorsnede van de cirkels komt overeen met de afmeting van de onderste grondplaat.

T.o.v. het monument in het midden van de cirkel heb ik twee assen getrokken. Noord-Zuid en Oost-West. Deze assen worden subtiel in de bestrating opgenomen om  te benadrukken dat vanuit het Noorden richting Zuiden en vervolgens via de Oost-West-as, de slaven van de ene zijde naar de andere zijde van de wereldbol zijn verscheept.
De vier opengebroken en naar buiten toegekeerde halve cirkels begrenzen de assen.
Door hun hoogte en vorm kunnen zij dienen als rustplaats.

Materiaal Slavernijmonument: Gepolijst graniet. (Star Galaxy, Chida White, Imperial Red)

Herinrichting Balans Middelburg
In de opdracht-omschrijving viel te lezen dat in het huidige plan de Balans een plein zou worden als een plaats waar mensen bijeen kunnen komen voor troost en bezinning.
Toen eind 2004 duidelijk werd dat de fontein op de Balans onherstelbaar was werd het wenselijk geacht te gaan werken aan een plan waarin de nieuwe fontein en overige inrichting van de Balans in harmonie zou zijn met het ontwerp voor het Slavernijmonument. Vervolgens is mij door de Gemeente Middelburg gevraagd daarvoor een aantal ideeŽn te leveren en ontwerpen in te dienen.
Na presentatie van een aantal ontwerpen is er voor gekozen de nieuwe fontein 'IV' te plaatsen aan de noordzijde van de Balans en op de plaats van de huidige fontein het monument te plaatsen.

Het Zeeuws slavernijmonument op de Balans

In relatie tot het slavernijmonument zullen in het cirkelvormige bassin (doorsnede 8 meter) van de fontein in een vierkant vier Imperial Red granieten platen van elk 1m≤ worden geplaatst. Vanaf deze elementen zullen vier krachtige waterzuilen ca. 2 meter omhoogspuiten.
De rand van het bassin kan dienen als rustplaats en wordt afgewerkt met 24 segmenten gepolijst Impala graniet.

Op de Balans wordt in de bestrating een conische vorm aangebracht die de fontein en het Slavernijmonument met elkaar verbindt. Aan weerszijden hiervan zal beplanting worden aangebracht.

© Hedi Bogaers. Zierikzee, juli 2005

terug naar boven